Te weinig remslaap heeft directe gevolgen voor hoe je je overdag voelt en hoe goed je hersenen werken. De remslaap (ook wel REM-slaap of droomslaap genoemd) is de slaapfase waarin je hersenen actief zijn, je emoties verwerkt en herinneringen worden opgeslagen. Krijg je structureel te weinig van deze slaapfase, dan merk je dat op meerdere manieren, ook als je in totaal genoeg uren slaapt.
Hoe herken je te weinig remslaap?
Het vervelende aan een tekort aan remslaap is dat het zich niet altijd meteen duidelijk aandient. Je hebt misschien acht uur geslapen, maar je voelt je toch moe en duf als je wakker wordt. Dat gevoel van “nooit echt uitgerust zijn” is een van de meest voorkomende signalen. De oorzaak is niet de totale slaapduur, maar de kwaliteit van de slaap, en specifiek het gebrek aan voldoende remslaap.
Een ander herkenbaar teken is dat je je dromen nauwelijks of helemaal niet herinnert. Dromen gebeuren vrijwel uitsluitend tijdens de remslaap. Als je zelden of nooit een droom kunt ophalen, is de kans groot dat je te weinig tijd in deze slaapfase doorbrengt. Dat hoeft niet te betekenen dat je niet droomt, maar wel dat je de remslaap te kort of te oppervlakkig ervaart om die dromen mee te nemen naar je wakkere leven.
Andere signalen die wijzen op een tekort aan remslaap:
- Moeite met concentreren of helder nadenken overdag
- Prikkelbaarheid of stemmingswisselingen zonder duidelijke reden
- Vergeetachtigheid, met name voor dingen die je recent leerde
- Meer moeite hebben met emotionele situaties
- Overdag snel willen slapen, zelfs na een volle nacht
Wat gebeurt er in je lichaam bij te weinig remslaap?
Tijdens de remslaap verwerkt je brein de gebeurtenissen en emoties van de dag. Het is de fase waarin nieuwe informatie wordt vastgelegd in je langetermijngeheugen. Bij structureel te weinig remslaap raakt dit proces verstoord. Je leert minder goed, je onthoudt minder en je hebt het moeilijker om emoties te reguleren. Dat verklaart waarom mensen met slaaptekort sneller geïrriteerd of overweldigd reageren.
Daarnaast speelt de remslaap een rol bij creativiteit en probleemoplossend denken. In deze slaapfase legt het brein verbanden tussen schijnbaar ongerelateerde informatie. Te weinig remslaap betekent dat je letterlijk minder creatief en flexibel in je denken kunt zijn, iets wat je pas opmerkt als het al een tijdje zo gaat.
Wat veroorzaakt een tekort aan remslaap?
Remslaap treedt op in cycli van ongeveer 90 minuten. In de eerste helft van de nacht overheersen de diepe slaapfasen; in de tweede helft neemt de remslaap een groter deel in. Als je te vroeg wakker wordt, of als je slaap wordt onderbroken in de tweede helft van de nacht, mis je relatief veel remslaap. Dat maakt vroeg opstaan en slaapverstoringen in de vroege ochtend extra schadelijk voor je remslaap specifiek.
Bekende oorzaken van te weinig remslaap zijn:
- Alcohol (onderdrukt de remslaap, ook bij matige hoeveelheden)
- Slaappillen en bepaalde antidepressiva
- Slaapapneu (verstoring van de slaapcyclus door ademstops)
- Stress en overmatige piekermomenten voor het slapen
- Te weinig totale slaap, waardoor de tweede helft van de nacht ontbreekt
- Wisselende slaaptijden, zoals bij nachtdiensten of jetlag
Alcohol is een veelgemaakte valkuil. Een glas wijn voor het slapengaan voelt ontspannend, maar het onderdrukt de remslaap aantoonbaar. Je slaapt misschien sneller in, maar de kwaliteit van je slaap gaat achteruit, met minder remslaap als gevolg.
Hoeveel remslaap heb je nodig?
Gemiddeld bestaat een gezonde nacht voor zo’n 20 tot 25 procent uit remslaap. Bij een nacht van acht uur gaat het dus om ongeveer 90 tot 120 minuten remslaap. Dat klinkt als veel, maar dit bereik je automatisch als je voldoende slaapt en je slaapcycli ononderbroken kunnen verlopen. Je hoeft dit niet bij te houden; het gaat er vooral om dat je structureel genoeg totale slaap pakt en je slaap zo min mogelijk verstoort.
Het percentage remslaap verschilt per leeftijdsfase. Baby’s brengen een groot deel van hun slaap in de remslaap door, vermoedelijk omdat hun hersenen zich razendsnel ontwikkelen. Bij volwassenen stabiliseert dat percentage, maar het daalt wel licht met het ouder worden.
Als je structureel de signalen herkent van te weinig remslaap, zoals moe wakker worden, weinig dromen onthouden of moeite met concentreren, is het zinvol om te kijken naar je slaapgewoonten. Begin met het bewaken van een vaste slaaptijd, beperk alcohol in de avond en zorg voor een rustige slaapomgeving. Vermoed je een onderliggende oorzaak zoals slaapapneu, dan is een bezoek aan de huisarts de logische volgende stap.
